Σκέψεις για την φωτογραφία

Ο μικρός μου σκύλος και εγώ!

Η τέχνη της φωτογραφίας φαινομενικά μειονεκτεί έναντι άλλων τεχνών. Οι άλλες τέχνες χρειάζονται μια ιδιαίτερη ικανότητα και δεξιοτεχνία και αυτό απαιτεί αφοσίωση και προσπάθεια. Δηλαδή μια εσωτερική διαδικασία και συνέπεια για να έρθουν ανταποδοτικά τα πρώτα αποτελέσματα δημιουργικής ικανοποίησης για τον καλλιτέχνη.

Η φωτογραφία φαίνεται απλοϊκή μπροστά στις πολύχρονες προσπάθειες άλλων τεχνών. Βασανιστικά και κοπιαστικά ο ηθοποιός, ο μουσικός, ο σκηνοθέτης, ο γλύπτης ή ο ζωγράφος προσπαθούν να κατανοήσουν τα μυστικά της τέχνης τους σε ένα αρχικό στάδιο για να καταφέρουν αργότερα να εκφραστούν δημιουργικά.

Υπάρχει η λανθασμένη άποψη ότι η ευκολία της φωτογραφικής διαδικασίας είναι το πλεονέκτημά της.

Η ευκολία με την οποία, η φωτογραφική μηχανή μπορεί να μας καταγράψει μια εικόνα είναι η αρχή πολλών προβλημάτων.

Ο τρόπος αυτός έχει μεγάλη σχέση και συγγένεια με τις αντιλήψεις της εποχής όπου όλα μπορούν να γίνουν τώρα, γρήγορα και εύκολα. Όλοι μπορούμε να γίνουμε ποιητές; Το μόνο που χρειάζομαστε ένα μολύβι και ένα χαρτί;

Τότε όλοι είμαστε ποιητές της εικόνας αφού έχουμε μια φωτογραφική μηχανή ή ένα καταπληκτικό κινητό που μας δίνει την δυνατότητα να απαθανατίσουμε έναν εξωγήινο αγκαλιά με μια τίγρη της Βεγγάλης.

Να λοιπόν κι άλλο ένα πρόβλημα για την τέχνη της φωτογραφίας.

Η αντίληψη ότι το παράδοξο, το πρωτότυπο ή οτιδήποτε όμορφο είναι η συνταγή για μια καλή φωτογραφία.

Ο μικρός μου σκύλος είχε πατήσει μια φορά το κλείστρο κατά λάθος και είχε απαθανατίσει ένα εκπληκτικό ηλιοβασίλεμα. Στην προσπάθειά του αυτή είχε κουνήσει άθελά του την μηχανή οπότε και είχαμε ως αποτέλεσμα μια ελαφρώς κουνημένη λήψη. Αυτό είναι και «άποψη».

Ότι συμβαίνει είναι η πρόφαση. Το ενδιάμεσο στοιχείο που μεσολαβεί μεταξύ του ρεαλιστικού και του μηχανικού αντικειμένου είναι ο άνθρωπος, η ψυχή του και οι εμπειρίες του. Ούτως ή άλλως το αποτέλεσμα που μας δίνει αυτή η τεχνολογική ανακάλυψη είναι πάντα αλλοιωμένο και διαφορετικό από αυτό που πραγματικά υπήρξε την ώρα της λήψης εκεί μπροστά μας.

Και το χειρότερο είναι ότι στην εποχή του θεάματος που ζούμε, τις περισσότερες φορές η αίσθηση της στιγμής δεν έχει απαθανατιστεί και δεν έχει μεταφερθεί στην εικόνα.

Δηλαδή ούτε στο ελάχιστο δεν μπορούμε να μεταφέρουμε αισθητικά αυτό που νιώθουμε την στιγμή του ηλιοβασιλέματος όταν πιστεύουμε ότι το γεγονός αυτό από μόνο του είναι αρκετό να μας δώσει μια καλή φωτογραφία και το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να φωνάξουμε τον μικρό μας σκύλο να πατήσει το κουμπί. Ή το χειρότερο από όλα τα σενάρια, το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να βάλουμε βαθιά το χέρι στην τσέπη και να αγοράσουμε μια σπουδαία φωτογραφική μηχανή και πανάκριβους φακούς.

Όταν έχουμε επιλέξει να διαβούμε αυτόν τον δρόμο είναι πολύ δύσκολο να γυρίσουμε πίσω στο σταυροδρόμι και να διαβούμε τον άλλον δρόμο. Γιατί θα πρέπει να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Αλλαγή κατεύθυνσης σημαίνει αλλαγή φιλοσοφίας. Δεν είναι τόσο απλό να επαναπροσδιορίσουμε τα κριτήριά μας και να αρχίσουμε να διαβάζουμε το «συντακτικό» της φωτογραφικής γλώσσας. Αυτομάτως αλλάζει και η διαδικασία λήψης αλλά και αυτής της επιλογής.

Από την άλλη μεριά όμως, και αυτός ο άλλος δρόμος κρύβει παγίδες. Η μεγαλύτερη παγίδα που κρύβει είναι να μεταμορφωθούμε σε ελιτίστικα, αυτιστικά υποκείμενα που δεν έχουν καμία επαφή με την πραγματικότητα και ότι βιώνουμε σε αυτόν τον κόσμο. Με ότι συμβαίνει γύρω μας με αποτέλεσμα να έχουμε καταντήσει πια ακατανόητοι και εγωπαθής «καλλιτέχνες».

Περισσότερο από ποτέ η εποχή μας έχει ανάγκη από καλλιτέχνες που επιμένουν να μην φοβούνται, επιμένουν να προκαλούν και να παρεμβαίνουν.

Ο καλλιτέχνης είναι ανάγκη να συμμετέχει, και να τοποθετείται για όλα αυτά τα τραγικά που συμβαίνουν στον κόσμο αλλά και μέσα του. Γεγονότα που δεν τον αφήνουν να ησυχάσει.

Η φωτογραφία είναι σε θέση να παίξει έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση γιατί στην σύγχρονη κοινωνία, όλος ο κόσμος ασχολείται πια με την εικόνα είτε ως θεατής είτε ως δημιουργός.

Βαγγέλης Ταμβάκος
17/7/2017